Duru
New member
Papia Tuvalet Kağıdı Nerede Üretiliyor? Basit Bir Ürün Üzerinden Toplumsal Eşitsizliklere Bakmak
Bir tuvalet kâğıdı paketine bakarken çoğumuzun aklına ilk gelen soru muhtemelen “Kaç katlı?”, “Yumuşak mı?” ya da “Fiyatı ne kadar?” oluyor. Benim için ise bu sorunun yanında başka bir soru da anlamlı geliyor: “Bu ürün nerede ve kimlerin emeğiyle üretiliyor?” Çünkü market rafında son derece sıradan görünen bir ürün, aslında üretim, istihdam, tüketim, bakım emeği, sınıfsal farklılıklar ve toplumsal cinsiyet gibi çok daha geniş ilişkilerin parçası.
Papia, Hayat Kimya'nın temizlik kâğıtları markalarından biri. Şirketin kendi tarihçe bilgisine göre Papia ve Familia, 2006 yılında Kocaeli'nde devreye alınan temizlik kâğıdı fabrikasıyla tüketiciyle buluştu. Hayat Kimya'nın güncel iletişim bilgilerinde Kocaeli Fabrikası'nın Başiskele'de, Mersin Kağıt Fabrikası'nın ise Akdeniz/Mersin'de bulunduğu belirtiliyor. Hayat+1
Dolayısıyla “Papia nerede üretiliyor?” sorusunun Türkiye açısından temel cevabı Kocaeli ve Mersin'deki Hayat Kimya üretim altyapısına dayanıyor. Hayat Kimya'nın geçmiş açıklamalarında Kocaeli'ndeki üretim kampüsünün temizlik kâğıtları üretiminde kullanıldığı, Mersin tesisinde ise tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu ve peçete üretildiği açıkça ifade ediliyor. Hayat+1
Ancak burada ilginç olan nokta şu: “Nerede üretiliyor?” sorusu yalnızca coğrafi bir soru değil. Aynı zamanda hangi ekonomik sistem içinde, hangi emek ilişkileriyle ve toplumdaki hangi eşitsizliklerden etkilenerek üretiliyor? sorusunu da beraberinde getiriyor.
Kocaeli ve Mersin: Üretimin Coğrafyası Aynı Zamanda Emeğin Coğrafyasıdır
Hayat Kimya, 2006 yılında Kocaeli'nde temizlik kâğıdı üretimine başladığını belirtiyor. Daha sonra Mersin'de ikinci büyük üretim kampüsünü kurdu. Şirketin açıklamasına göre Mersin tesisinde 2015'ten itibaren tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu ve peçete üretimi gerçekleştiriliyor. Hayat+1
Bu bilgi, ürünün “Türk markası” olarak görülmesinin ötesinde düşünülmesini sağlıyor. Bir ürünün yerli üretim olması, onun üretim sürecindeki bütün sosyal koşulların otomatik olarak eşitlikçi olduğu anlamına gelmez. Üretimin yapıldığı kentler, işgücü piyasaları, kadınların ve erkeklerin istihdam olanakları, taşeronlaşma biçimleri, ücret düzeyleri ve bakım sorumlulukları da bu hikâyenin parçalarıdır.
Üstelik üretim artık yalnızca tek bir ülkenin sınırları içinde düşünülmemeli. Hayat Kimya bugün farklı ülkelerde üretim tesislerine sahip çok uluslu bir şirket olarak faaliyet gösteriyor. Şirketin kendi kaynakları Türkiye'nin yanı sıra Rusya'da da temizlik kâğıdı üretimi yapıldığını gösteriyor. Örneğin Hayat Kimya'nın Rusya'daki tesisinde tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu, peçete ve mendil üretildiği belirtiliyor. Hayat
Bu nedenle raftaki bir Papia paketini yalnızca “Türk malı” veya “yurt içinde üretilmiş ürün” gibi tek bir kimlikle değerlendirmek yerine, küresel üretim zincirlerinin bir parçası olarak ele almak daha açıklayıcı olabilir.
Tuvalet Kâğıdı Neden Toplumsal Cinsiyet Meselesi Olabilir?
İlk bakışta tuvalet kâğıdı ile toplumsal cinsiyet arasında doğrudan bir ilişki kurmak zor görünebilir. Fakat ürünün kendisinden ziyade ev içindeki kullanım, satın alma ve stoklama sorumluluğuna baktığımızda tablo değişiyor.
Evde hangi ürünlerin eksildiğini takip etmek, market listesini hazırlamak, çocukların ve yaşlıların ihtiyaçlarını düşünmek, temizlik malzemelerini satın almak ve evin hijyen standartlarını sürdürmek çoğu toplumda kadınların üzerine daha fazla yüklenen işler arasında.
Burada kadınları tek bir deneyim üzerinden tanımlamak doğru olmaz. Çalışan bir kadın, ev hanımı, tek ebeveyn, engelli bir kadın, yaşlı bir kadın ya da düşük gelirli bir ailede yaşayan bir kadın bu yükü çok farklı biçimlerde yaşayabilir. Fakat araştırmalar, bu farklı deneyimlerin arkasında belirgin bir yapısal örüntü olduğunu gösteriyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 2024 verilerine göre 2023 yılında dünya genelinde bakım sorumlulukları nedeniyle işgücünün dışında kalan 748 milyon çalışma çağındaki kişinin 708 milyonu kadın, 40 milyonu erkekti. ILO bu durumun kadınların işgücüne katılımının önündeki temel engellerden biri olduğunu belirtiyor. International Labour Organization
Dolayısıyla markette tuvalet kâğıdı satın alan kişinin “evin doğal yöneticisi” gibi görülmesi, tek başına bireysel bir tercih olmayabilir. Bu rolün arkasında kuşaklar boyunca oluşmuş toplumsal normlar bulunabilir.
Kadınların Deneyimini Konuşurken Genelleme Yapmamak
Kadınların ev içindeki görünmeyen emeğinden söz ederken “bütün kadınlar böyle yaşar” demek de başka bir indirgemecilik olur.
Örneğin ekonomik olarak daha yüksek gelirli bir kadın temizlik hizmeti satın alabilir. Başka bir kadın ise bütün ev işlerini kendi yapmak zorunda kalabilir. Bir başkası tam zamanlı çalışmasına rağmen evdeki bakım sorumluluğunu da üstlenebilir. Göçmen bir kadın, düşük ücretli bakım sektöründe çalışarak başka ailelerin ev işlerini yaparken kendi evindeki bakım yükünü de taşımak zorunda kalabilir.
Yani toplumsal cinsiyet, sınıftan bağımsız değildir.
UN Women'ın 2026 tarihli zaman kullanımı araştırması da ücretsiz emeğin kadınlar tarafından daha yüksek oranlarda üstlenildiğini ve bu farkın yaş, eğitim, istihdam durumu ve hane yapısı gibi faktörlerle kesiştiğini gösteriyor. Araştırmanın incelenen ülkelerinde kadınlar çoğunlukla toplam ücretsiz çalışma saatlerinin üçte ikisinden fazlasını gerçekleştiriyor. UN Women Data Hub+1
Bu açıdan bir tuvalet kâğıdı paketini eve getirmek küçük bir iş gibi görünse de “evin ihtiyaçlarını kim takip ediyor?” sorusunun parçasıdır.
Erkeklerin Rolü: “Yardım Etmek” Değil, Sorumluluğu Paylaşmak
Burada erkeklerin deneyimini de tek tip kabul etmemek önemli.
Her erkek ev işlerinden uzak değildir. Ev işlerini ve çocuk bakımını aktif biçimde üstlenen erkekler olduğu gibi, ekonomik koşullar, çalışma saatleri, kültürel beklentiler veya aile yapısı nedeniyle farklı sorumluluk biçimleri yaşayan erkekler de vardır.
Ancak çözüm açısından önemli bir ayrım yapılabilir: Ev işine yardım etmek ile ev işinin sorumluluğunu paylaşmak aynı şey değildir.
Örneğin “Tuvalet kâğıdı bitmiş, söyle de alayım” cümlesi ile “Evdeki temel ihtiyaçları ben de takip ediyorum” arasında ciddi bir fark vardır.
Birincisinde planlama yükü hâlâ başka bir kişinin üzerindedir. İkincisinde ise zihinsel yük paylaşılır.
Bu nedenle erkekler açısından çözüm odaklı yaklaşım, yalnızca fiziksel işi yapmak değil; planlama, takip etme, satın alma ve ihtiyaçları öngörme gibi görünmeyen bölümleri de paylaşmak olabilir.
Bu, kadınların “daha becerikli” ya da erkeklerin “daha beceriksiz” olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, bu becerilerin toplumsal olarak kimlere öğretildiği sorusunu gündeme getirir.
Sınıf Meselesi: Herkes Aynı Tuvalet Kâğıdını Aynı Şekilde Almıyor
Papia'nın farklı ürünleri ve paket seçenekleri bulunuyor. Hayat Kimya'nın çevre etiketi belgelerinde 8, 12, 16, 24 ve 32 rulolu Papia tuvalet kâğıdı ürünleri listeleniyor. Hayat
Ancak bir ailenin 32 ruloluk paketi toplu olarak satın alabilmesi ile tek seferde birkaç rulo alabilmesi aynı ekonomik imkâna dayanmaz.
Burada sınıf farklılığı görünür hâle geliyor.
Geliri yüksek bir hane daha pahalı ve daha fazla miktarda ürünü önceden satın alabilir. Düşük gelirli bir hane ise daha küçük paketleri tercih etmek zorunda kalabilir. Büyük paket daha düşük birim maliyet sunsa bile, o paketin toplam fiyatını o anda ödemek herkes için aynı derecede kolay değildir.
Bu, ekonomi literatüründeki önemli bir noktaya işaret eder: “Ucuz” olmak ile “erişilebilir” olmak aynı şey değildir.
Bir tuvalet kâğıdı paketine bakarken çoğumuzun aklına ilk gelen soru muhtemelen “Kaç katlı?”, “Yumuşak mı?” ya da “Fiyatı ne kadar?” oluyor. Benim için ise bu sorunun yanında başka bir soru da anlamlı geliyor: “Bu ürün nerede ve kimlerin emeğiyle üretiliyor?” Çünkü market rafında son derece sıradan görünen bir ürün, aslında üretim, istihdam, tüketim, bakım emeği, sınıfsal farklılıklar ve toplumsal cinsiyet gibi çok daha geniş ilişkilerin parçası.
Papia, Hayat Kimya'nın temizlik kâğıtları markalarından biri. Şirketin kendi tarihçe bilgisine göre Papia ve Familia, 2006 yılında Kocaeli'nde devreye alınan temizlik kâğıdı fabrikasıyla tüketiciyle buluştu. Hayat Kimya'nın güncel iletişim bilgilerinde Kocaeli Fabrikası'nın Başiskele'de, Mersin Kağıt Fabrikası'nın ise Akdeniz/Mersin'de bulunduğu belirtiliyor. Hayat+1
Dolayısıyla “Papia nerede üretiliyor?” sorusunun Türkiye açısından temel cevabı Kocaeli ve Mersin'deki Hayat Kimya üretim altyapısına dayanıyor. Hayat Kimya'nın geçmiş açıklamalarında Kocaeli'ndeki üretim kampüsünün temizlik kâğıtları üretiminde kullanıldığı, Mersin tesisinde ise tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu ve peçete üretildiği açıkça ifade ediliyor. Hayat+1
Ancak burada ilginç olan nokta şu: “Nerede üretiliyor?” sorusu yalnızca coğrafi bir soru değil. Aynı zamanda hangi ekonomik sistem içinde, hangi emek ilişkileriyle ve toplumdaki hangi eşitsizliklerden etkilenerek üretiliyor? sorusunu da beraberinde getiriyor.
Kocaeli ve Mersin: Üretimin Coğrafyası Aynı Zamanda Emeğin Coğrafyasıdır
Hayat Kimya, 2006 yılında Kocaeli'nde temizlik kâğıdı üretimine başladığını belirtiyor. Daha sonra Mersin'de ikinci büyük üretim kampüsünü kurdu. Şirketin açıklamasına göre Mersin tesisinde 2015'ten itibaren tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu ve peçete üretimi gerçekleştiriliyor. Hayat+1
Bu bilgi, ürünün “Türk markası” olarak görülmesinin ötesinde düşünülmesini sağlıyor. Bir ürünün yerli üretim olması, onun üretim sürecindeki bütün sosyal koşulların otomatik olarak eşitlikçi olduğu anlamına gelmez. Üretimin yapıldığı kentler, işgücü piyasaları, kadınların ve erkeklerin istihdam olanakları, taşeronlaşma biçimleri, ücret düzeyleri ve bakım sorumlulukları da bu hikâyenin parçalarıdır.
Üstelik üretim artık yalnızca tek bir ülkenin sınırları içinde düşünülmemeli. Hayat Kimya bugün farklı ülkelerde üretim tesislerine sahip çok uluslu bir şirket olarak faaliyet gösteriyor. Şirketin kendi kaynakları Türkiye'nin yanı sıra Rusya'da da temizlik kâğıdı üretimi yapıldığını gösteriyor. Örneğin Hayat Kimya'nın Rusya'daki tesisinde tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu, peçete ve mendil üretildiği belirtiliyor. Hayat
Bu nedenle raftaki bir Papia paketini yalnızca “Türk malı” veya “yurt içinde üretilmiş ürün” gibi tek bir kimlikle değerlendirmek yerine, küresel üretim zincirlerinin bir parçası olarak ele almak daha açıklayıcı olabilir.
Tuvalet Kâğıdı Neden Toplumsal Cinsiyet Meselesi Olabilir?
İlk bakışta tuvalet kâğıdı ile toplumsal cinsiyet arasında doğrudan bir ilişki kurmak zor görünebilir. Fakat ürünün kendisinden ziyade ev içindeki kullanım, satın alma ve stoklama sorumluluğuna baktığımızda tablo değişiyor.
Evde hangi ürünlerin eksildiğini takip etmek, market listesini hazırlamak, çocukların ve yaşlıların ihtiyaçlarını düşünmek, temizlik malzemelerini satın almak ve evin hijyen standartlarını sürdürmek çoğu toplumda kadınların üzerine daha fazla yüklenen işler arasında.
Burada kadınları tek bir deneyim üzerinden tanımlamak doğru olmaz. Çalışan bir kadın, ev hanımı, tek ebeveyn, engelli bir kadın, yaşlı bir kadın ya da düşük gelirli bir ailede yaşayan bir kadın bu yükü çok farklı biçimlerde yaşayabilir. Fakat araştırmalar, bu farklı deneyimlerin arkasında belirgin bir yapısal örüntü olduğunu gösteriyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 2024 verilerine göre 2023 yılında dünya genelinde bakım sorumlulukları nedeniyle işgücünün dışında kalan 748 milyon çalışma çağındaki kişinin 708 milyonu kadın, 40 milyonu erkekti. ILO bu durumun kadınların işgücüne katılımının önündeki temel engellerden biri olduğunu belirtiyor. International Labour Organization
Dolayısıyla markette tuvalet kâğıdı satın alan kişinin “evin doğal yöneticisi” gibi görülmesi, tek başına bireysel bir tercih olmayabilir. Bu rolün arkasında kuşaklar boyunca oluşmuş toplumsal normlar bulunabilir.
Kadınların Deneyimini Konuşurken Genelleme Yapmamak
Kadınların ev içindeki görünmeyen emeğinden söz ederken “bütün kadınlar böyle yaşar” demek de başka bir indirgemecilik olur.
Örneğin ekonomik olarak daha yüksek gelirli bir kadın temizlik hizmeti satın alabilir. Başka bir kadın ise bütün ev işlerini kendi yapmak zorunda kalabilir. Bir başkası tam zamanlı çalışmasına rağmen evdeki bakım sorumluluğunu da üstlenebilir. Göçmen bir kadın, düşük ücretli bakım sektöründe çalışarak başka ailelerin ev işlerini yaparken kendi evindeki bakım yükünü de taşımak zorunda kalabilir.
Yani toplumsal cinsiyet, sınıftan bağımsız değildir.
UN Women'ın 2026 tarihli zaman kullanımı araştırması da ücretsiz emeğin kadınlar tarafından daha yüksek oranlarda üstlenildiğini ve bu farkın yaş, eğitim, istihdam durumu ve hane yapısı gibi faktörlerle kesiştiğini gösteriyor. Araştırmanın incelenen ülkelerinde kadınlar çoğunlukla toplam ücretsiz çalışma saatlerinin üçte ikisinden fazlasını gerçekleştiriyor. UN Women Data Hub+1
Bu açıdan bir tuvalet kâğıdı paketini eve getirmek küçük bir iş gibi görünse de “evin ihtiyaçlarını kim takip ediyor?” sorusunun parçasıdır.
Erkeklerin Rolü: “Yardım Etmek” Değil, Sorumluluğu Paylaşmak
Burada erkeklerin deneyimini de tek tip kabul etmemek önemli.
Her erkek ev işlerinden uzak değildir. Ev işlerini ve çocuk bakımını aktif biçimde üstlenen erkekler olduğu gibi, ekonomik koşullar, çalışma saatleri, kültürel beklentiler veya aile yapısı nedeniyle farklı sorumluluk biçimleri yaşayan erkekler de vardır.
Ancak çözüm açısından önemli bir ayrım yapılabilir: Ev işine yardım etmek ile ev işinin sorumluluğunu paylaşmak aynı şey değildir.
Örneğin “Tuvalet kâğıdı bitmiş, söyle de alayım” cümlesi ile “Evdeki temel ihtiyaçları ben de takip ediyorum” arasında ciddi bir fark vardır.
Birincisinde planlama yükü hâlâ başka bir kişinin üzerindedir. İkincisinde ise zihinsel yük paylaşılır.
Bu nedenle erkekler açısından çözüm odaklı yaklaşım, yalnızca fiziksel işi yapmak değil; planlama, takip etme, satın alma ve ihtiyaçları öngörme gibi görünmeyen bölümleri de paylaşmak olabilir.
Bu, kadınların “daha becerikli” ya da erkeklerin “daha beceriksiz” olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, bu becerilerin toplumsal olarak kimlere öğretildiği sorusunu gündeme getirir.
Sınıf Meselesi: Herkes Aynı Tuvalet Kâğıdını Aynı Şekilde Almıyor
Papia'nın farklı ürünleri ve paket seçenekleri bulunuyor. Hayat Kimya'nın çevre etiketi belgelerinde 8, 12, 16, 24 ve 32 rulolu Papia tuvalet kâğıdı ürünleri listeleniyor. Hayat
Ancak bir ailenin 32 ruloluk paketi toplu olarak satın alabilmesi ile tek seferde birkaç rulo alabilmesi aynı ekonomik imkâna dayanmaz.
Burada sınıf farklılığı görünür hâle geliyor.
Geliri yüksek bir hane daha pahalı ve daha fazla miktarda ürünü önceden satın alabilir. Düşük gelirli bir hane ise daha küçük paketleri tercih etmek zorunda kalabilir. Büyük paket daha düşük birim maliyet sunsa bile, o paketin toplam fiyatını o anda ödemek herkes için aynı derecede kolay değildir.
Bu, ekonomi literatüründeki önemli bir noktaya işaret eder: “Ucuz” olmak ile “erişilebilir” olmak aynı şey değildir.