Scopus nasıl girilir ?

Tolga

New member
Örneğin araştırma konunuz “üniversite öğrencilerinde yapay zekâ destekli öğrenme” olsun. Yalnızca Türkçe bir ifade aratmak yerine şu İngilizce terimleri ayrı ayrı veya birlikte deneyebilirsiniz:

- “Artificial intelligence in higher education”

- “AI-assisted learning”

- “Student learning outcomes”

- “Generative AI in education”

Ardından sonuçları yayın yılına, belge türüne, konu alanına veya yazara göre daraltabilirsiniz.

Dergi araştırması yaparken ise şu adımları izleyin:

1. Scopus ana sayfasında Sources bölümünü açın.

2. Derginin tam adını veya ISSN numarasını girin.

3. Sonuçlarda doğru dergiyi seçin.

4. Derginin yayıncı bilgilerini ve Scopus kapsamındaki yıllarını inceleyin.

5. CiteScore, konu kategorisi ve diğer göstergeleri birlikte değerlendirin.

Elsevier'in Scopus Sources kullanım kılavuzu, kaynakların başlık, yayıncı, ISSN ve konu alanı üzerinden aranabildiğini açıklıyor. Aynı sayfada dergi türü ve CiteScore çeyrek dilimi gibi filtreler de bulunuyor. Scopus Support Center

Özellikle dergi adının benzer olması durumunda yalnızca başlığa güvenmeyin. ISSN, yayıncı ve kapsam yıllarını birlikte doğrulamak, yanlış dergiyi seçme riskini azaltır.
[HEADING=1]7. Scopus'ta Q1, Q2, Q3 ve Q4 Ne Anlama Gelir?[/HEADING]
Akademik yayın yapmak isteyenlerin sık karşılaştığı kavramlardan biri çeyrek dilimlerdir.

Scopus Sources içinde kullanılan CiteScore çeyrek dilimleri, bir derginin belirli bir konu alanındaki göreli konumunu gösterir.

- Q1: İlgili kategoride en üst yüzde 25'lik dilim.

- Q2: Sonraki yüzde 25'lik dilim.

- Q3: Sonraki yüzde 25'lik dilim.

- Q4: Alt yüzde 25'lik dilim.

Buradaki yüzdeler, derginin ilgili kategorideki sıralamasına dayanır. Örneğin bir derginin belirli bir alanda 84. yüzdelik dilimde bulunması, CiteScore sıralamasına göre o kategorideki kaynakların yaklaşık yüzde 84'ünden daha üstte olduğu anlamına gelir. Elsevier, bir derginin farklı konu kategorilerinde farklı çeyrek dilimlerde yer alabileceğini açıkça belirtiyor. Scopus Support Center

Bu ayrım neden önemli?

Diyelim ki disiplinler arası bir dergi, hem eğitim teknolojileri hem de bilgisayar bilimi kategorisinde listeleniyor. Aynı derginin iki kategorideki sıralaması farklı olabilir. Bu nedenle “Bu dergi Q1 mi?” sorusu tek başına yeterli değildir. Hangi yılın göstergesinden ve hangi konu kategorisinden söz edildiği de belirtilmelidir.

CiteScore da yalnızca bir sayıya indirgenmemelidir. Elsevier'in açıklamasına göre CiteScore, dört yıllık bir dönemde yayımlanan belirli belge türlerinin aynı dönemde aldığı atıflar üzerinden hesaplanır. Bu belge türleri makaleleri, derlemeleri, konferans bildirilerini, kitap bölümlerini ve veri makalelerini kapsar. Scopus Support Center

Örneğin bir derginin CiteScore değeri 4 ise bu, ilgili hesaplama dönemindeki kapsama giren belgelerin ortalama atıf sayısının dört olduğu anlamına gelir. Ancak bu, dergideki her makalenin dört atıf aldığı anlamına gelmez. Bazı makaleler hiç atıf almazken bazıları çok daha fazla atıf alabilir.

Ayrıca yüksek CiteScore, her araştırma için o derginin en uygun seçenek olduğunu göstermez. Konuya uygunluk, hakemlik süreci, yayın etiği, makalenin hedef kitlesi ve maliyetler de değerlendirilmelidir.
[HEADING=1]8. Scopus'a Giriş ile Scopus'ta Yayın Yapmak Arasındaki Fark[/HEADING]
Bu iki konu sık sık birbirine karıştırılıyor.

Scopus'a giriş yapmak, veri tabanındaki kaynakları araştırmak ve bilimsel yayınları incelemek anlamına gelir. Scopus'ta indekslenen bir dergide yayın yapmak ise makalenizi ilgili dergiye göndermeniz, derginin değerlendirme sürecinden geçmeniz ve yayın politikasına uygun bulunmanızla ilgilidir.

Bir araştırmacının Scopus'a erişebilmesi, makalesinin otomatik olarak Scopus'ta indeksleneceği anlamına gelmez. Aynı şekilde Scopus'a erişemeyen bir araştırmacı da bilimsel makale yayımlayabilir; erişim, yayın yapmanın zorunlu koşulu değildir.

Scopus'un resmî içerik açıklamasında, yeni kaynakların değerlendirilmesinde teknik ölçütlerin yanında bağımsız Content Selection and Advisory Board (CSAB) değerlendirmesinin de kullanıldığı belirtiliyor. Elsevier'in yayımladığı bilgilere göre önerilen başlıkların yaklaşık yüzde 33'ü teknik ölçütleri karşılıyor; bu gruptaki başlıkların da yaklaşık yarısı kurul değerlendirmesi sonrasında kabul ediliyor. Bu oranlar, değerlendirme sürecinin yalnızca başvuru yapmaktan ibaret olmadığını gösteriyor. Elsevier

Bu noktada araştırmacılar için pratik sonuç şudur: Derginin Scopus'ta yer aldığını kontrol etmek, makalenin kabul edileceği veya belirli bir sürede yayımlanacağı konusunda garanti vermez.
[HEADING=1]9. Scopus Kullanımında Akademik Etik ve Erişim Eşitliği[/HEADING]
Scopus'u yalnızca akademik yükselme veya yayın sayısını artırma aracı olarak görmek, bilimsel araştırmanın daha geniş amacını gözden kaçırabilir. Veri tabanları, araştırmacıların birbirlerinin çalışmalarını bulmasını ve farklı alanlardaki bilgileri bir araya getirmesini kolaylaştırır.

Bununla birlikte erişim imkânları herkes için aynı değildir. Büyük araştırma üniversitelerinde çalışanlar kapsamlı veri tabanı aboneliklerinden yararlanabilirken bağımsız araştırmacılar, mezunlar veya küçük kurumlarda çalışanlar aynı olanaklara sahip olmayabilir.

Bu durum, araştırma kapasitesini etkileyen yapısal bir sorundur. Kütüphanelerin açık erişim kaynaklarını tanıtması, araştırmacılara literatür tarama eğitimi vermesi ve uzaktan erişim süreçlerini anlaşılır hâle getirmesi bu nedenle önemlidir.

Akademik üretimde pratik hedefler de sosyal ve insani boyutlar da birlikte düşünülmelidir. Bir araştırmacı için doğru dergiyi seçmek zaman, bütçe ve kariyer planlaması açısından önem taşır. Aynı zamanda araştırmanın topluma katkısı, araştırmacının çalışma koşulları ve bilimsel bilgiye adil erişim de değerlendirilmelidir. Bu kaygılar cinsiyete göre sabitlenemez; farklı araştırmacılar aynı anda hem somut sonuçları hem de toplumsal etkileri önemseyebilir.

Benim açımdan asıl mesele, Scopus'a erişebilmekten çok bu erişimi nasıl kullandığımızdır. Çok sayıda makale bulmak kolay olabilir; asıl akademik beceri, güvenilir kanıtları ayırt etmek, farklı sonuçları karşılaştırmak ve kendi araştırma sorumuzu daha anlamlı hâle getirmektir.
[HEADING=1]10. Scopus Hakkında Sık Sorulan Sorular[/HEADING]
Scopus'a üye olmadan girilebilir mi?

Bazı kaynak bilgilerine ve bibliyometrik göstergelere ücretsiz erişilebilir. Ancak abonelik gerektiren özellikler ve içerikler için kurum erişimi veya uygun bir abonelik gerekebilir.

Gmail hesabıyla Scopus'a girilebilir mi?

Kişisel bir hesap oluşturmak mümkün olabilir; ancak Gmail hesabı tek başına kurumsal abonelik sağlamaz. Ücretli özellikler için kurumunuzun desteklediği erişim yöntemi gerekebilir.

Mezun olduktan sonra üniversitenin Scopus erişimi kullanılabilir mi?

Bu, üniversitenin mezunlara sunduğu hizmetlere ve abonelik koşullarına bağlıdır. Kütüphanenize danışmanız gerekir.

Scopus'a telefonla girilebilir mi?

Scopus'un internet sitesini mobil tarayıcıda açmayı deneyebilirsiniz. Kurumsal erişim gerekiyorsa telefonunuzda da üniversitenizin desteklediği kimlik doğrulama veya VPN yöntemini kullanmanız gerekebilir.

Bir derginin Scopus'ta olduğunu nereden anlarım?

En güvenilir başlangıç noktası resmî Scopus Sources sayfasıdır. Dergi adını, ISSN numarasını, yayıncıyı ve kapsanan yılları kontrol edin. Ayrıca derginin güncel durumunu ve varsa indeksleme kapsamındaki değişiklikleri inceleyin. Elsevier+1

Scopus'ta bulunan her makale hakem değerlendirmesinden geçmiş midir?

Hayır. Scopus farklı içerik türlerini kapsar; Elsevier ayrıca ön baskı (preprint) belgelerinin de veri tabanında bulunduğunu açıklıyor. Ön baskılar yayımlanmış, hakem değerlendirmesinden geçmiş makalelerle aynı statüde değildir. Bir belgenin türünü ve yayın durumunu mutlaka kontrol edin. Elsevier
[HEADING=1]Sonuç: Scopus'a Erişmekten Daha Önemlisi, Doğru Bilgiye Ulaşmak[/HEADING]
Scopus'a giriş yapmak için ilk adım resmî siteyi açmaktır. Kurumsal aboneliğiniz varsa üniversitenizin ağı, uzaktan erişim sistemi veya kurum üzerinden oturum açma yöntemiyle bağlantı kurabilirsiniz. Ücretsiz olarak sunulan kaynak bilgileri ve bibliyometrik göstergeler de dergi araştırması ve literatür taraması açısından önemli imkânlar sağlar.

Ancak iyi bir araştırma, yalnızca veri tabanına erişmekle tamamlanmaz. Makalelerin bilimsel niteliğini değerlendirmek, dergilerin indeksleme durumunu doğrulamak, atıf göstergelerini bağlamı içinde yorumlamak ve etik yayıncılık ilkelerine bağlı kalmak gerekir.

Forumda bu konuyu yaşayanların deneyimlerini de duymak isterim:

- Üniversite dışından Scopus'a bağlanırken sorun yaşadınız mı? Hangi yöntem işe yaradı?

- Sizce bir dergi seçerken Q1 veya Q2 olması mı, araştırma konusuna uygunluğu mu daha belirleyici?

- Üniversiteler mezunlarına ve bağımsız araştırmacılara veri tabanı erişimi sunmalı mı?

- Scopus'taki atıf sayıları ve sıralamalar, bilimsel araştırmanın gerçek değerini ne ölçüde yansıtıyor?

Bu soruların farklı yanıtları olabilir. Deneyimlerinizi ve kullandığınız yöntemleri paylaşmak, Scopus'a ilk kez girecek kişiler için de akademik araştırma yapanlar için de faydalı bir tartışma başlatabilir.
[HEADING=1]Kaynaklar ve Resmî Bağlantılar[/HEADING]
1. Scopus – Resmî veri tabanı. Yayın, yazar ve kaynak aramaları için.

2. Elsevier Scopus Support – Kurum dışından erişim. Uzaktan erişim ve kurumsal doğrulama yöntemleri.

3. Elsevier Scopus Support – Sources kullanımı. Dergi arama, ISSN, yayıncı ve çeyrek dilim bilgileri.

4. Elsevier Scopus Support – CiteScore nedir?. Atıf göstergesinin hesaplanma yöntemi.

5. Elsevier – Scopus içerik kapsamı. İndeksleme politikası, içerik türleri ve kaynak değerlendirme süreci.
 
Üst